MM MARHANELE

Xirhun'wa xa Mati 

Xipepetwana a xi vile ro vila; 
Xi ba, xi cinacina no hlanganisa timheho, 
Xi ba xindziwandziwani xa mati ngi xo hlola,
Mbala wa misava wu cinca magenge, 
Swivumbiwa swi dlitadlita ngi ta byongo ti wachukile, 
Marhavi ni matluka swi swuluta ngi swo tisunga,
Vumbhoni bya ku nghena ka rifu hi bazi ra mpundzu 
Byi tsema ni minhlana ya vahlahluvi va maxelo,
Tilo ni rihati swi kavanga no tiyisa nyimpi ya xijumana.

Xi lo na gongodza xipepetwana xa kona, 
Leswo chava hi moya swivumbiwa swi khotsa mincila, 
Mirhi yi wa mikapa 'ngi yo va swiendla-hi-vomu,
Timintsu ti cinama ti xambila ku vona tiko rintshwa, 
Matluka ma hundzuka swilavi exivindzini xa xibakabaka,
Xihangu, mpfula ni xidzedze swi mbhombhela hinkwako,
No tlatlalata hinkwaswo swa mavevu hi swivuri swo gwanya,
Swi 1 ak u xululu-mhe! –emuya-swi-nga-vuyi.
 
Laha swi nga hundzaka vamhondlwana lavo fela hi vanyini 
Swihototo swa mati swi va swihototo. 
Maxuvuru eswidziveni ni le mabobomeni ma khoma xivixivi; 
Ma rhangise vuhawu byo hlota marhavi ya mati, 
Kombe matimagodya ma hlambanya hi nhonga ni jazi; 
Leswaku loko xi ri xo ya entsindza, 
Endzhaku a xi tlheleli - swa yila. 
Maxuvuru ya vanhu ncucununuu! Vutomi bya wona byi ngangamela, 
Mintsumbu ya wona yi ya helela exikhulwini xa mati.

Khani-khani ximbhembhe xi ta tsema ti koma,
Kambe ko fana ni kwala.
Vhiki khe, xa ha hluthulela swihlungwa, 
Tindlu ti hlaseriwa hi n'wari wo tswala hi swimbyarumbyaru 
Leto vumbiwa hi misava ya nyaka ti nghena etimhakeni; 

Hi nkandzakanyo hohloo! 
Swiqongwana swi vuya ehenhla ka mintsumbu;
Swi yi pangula no yi nuvuka
'ngi swi lo mama lera ka Javulosi vele. 

Tiko hinkwaro ri xangula, 
Kambe Makundzumula a nga yimi ku vangula. 
Laha a ba kona a ba swi suka 
Vumunhu byi mbewula byi mbewurile; 
Byi ku ncokolo, hi mahlongati yo langutela valuleki.
Nawu wa xisiyamani wu teka magoza yo vukari; 
Vanhu va phikizana ni swiharhi ni swikokovi hi ku ba xigagaga, 
Kambe sweswo a swo fana ni ku cela nsele hi matino, 
Hikuva xirhun'wa a xi mbhonye hinkwako. 

Ndhambi leyi a yi hlasele Afrika-ikelele, 
Kambe leswi a swi ri eka Maputsu, 
Loko ti helerile ebyongweni a wu ta ma yila mati; 
Lama a ma hundzuke xirhun'wa; 
Xo ta yayarhela vamakwerhu va ha tshamisekile 
Phela Zambezi a nga lo kihlanya, a lo mpanguu!
Loko a ya fika eka Maputsu se o mbveveleta kunene; 
A vorota ntumbuluko hinkwawo hi ku rhandza; 
Ivi vutomi bya swisiwana byi rhevulukela ematini. 

Afrika-Dzonga a twa hi ndhuma, 
Leswaku eka Maputsu ta vinjana eminkeleni. 
Hiloko a nyunganyungisa vuthu ra yena ra vululeki. 
Loko dyambu ri ya ku vhaa! 
Swihirihiri swa maxangu swi ku: ”Se hi fikile.” 
Hi xinkadyana rikhada leri a ri memetela erhavini ra murhi 
Ri ngengemiseriwa endzeni ka xihahampfhuka-phatsa ni mana wa rona, 
Kasi swin'wana swihirihiri na swona a swi nghene ehansi 
No tleketlela tinkuveri ta mati swi ya ku jaja, eswitsungeni 
Swa swihlala 

Ntirho wa vafana va Mbeki wu ve tano hi minkarhi ni masiku, 
Kambe Mayembula na Makundzumula va nga yimi no yima 
Ku cinisa va ka hina ncino wa cawa ya rifu; 
Van'wana va dlawa hi xindzuvu xo fa ni mintlhambi ya vona, 
Van'wana va xwela, va khukhuriwa no ndzoveteriwa emakorhweni; 
Makorho ya nsohonsohe wo va fikisa emakumu ka mati; 
Laha va nga helela kona va fe ni marito; 
Kona laha va nga etlela vurhongo bya makumu; 
Va nga lahliwanga hi xiwacha xa ndhavuko wa vona.

Pentagon na WTC 

Swa misava swi huma ni dyambu
Ri ta ka ri ku pe, swa ha lwela ku ba ntambhu 
Hi xifuva xo ke' vutihlamuleri ni vutlhari.
Swa misava swi tele vambhala-maxuxwana 
A swi hlweli ku pfuxa tinxangu;
Ivi vumunhu byi khotsa mincila exikarhi ka milenge 
Loko papa ra ntima rona ri nyanya ku khoneta 
Misava hinkwayo yi vhuma nghoma yin'we ya xirilo 
"Swimbe hi ko' ku tshwa ka misava."

Ya xitumbelelani yi lwiwa swi Twala 
Pentagon a wa 'ngi u lo hlangana na saha. 
WTC na yena a hohloka
Tanihi mpambani wa xihoncana
Lowu nga phuvekiwa emakaleni ya mbhawula 
Amerika a khoma hi switshetshela swa xihluku, 
A vindlavindleka ku kuma vasuluvundzu;
Lava nga peta vanhu-ntsena enkwangula-ku-tshweni 
Hi siku ra 11th September 2001

Mbhayimbhayi rito ri huma e-Afghanistan,
Osama Bin Laden a tidyela ebo: "Mina a ndzi yena yaloye." 
Bush yena a ku tshetsherhele: "Nyakhandli hi tiva wena." 
Blair na yena a tshikelela marito ya Munghezi-kulobye.
Loko Saddam yena a humesa xindzin'wana xa fenya 
A tiyisa lera ku "I mhangu ku tilavela," 
Phela a nga dzahisani fole na ma-Amerika 
Mbeki na yena a faka rito ro nganyela; 
A putsuketa marito yo sola vandlhandlama.

Masiku bi, ya tlulela eka rin'wana vhiki.
Kambe tinkuveri ta bolo ya ritshwa tshuu, ku kumeka;
Leti nga kumeka ta ha koka moya a ti nga tati ni xandla.
Maxaka ni vanghana kho, ku tshama hi ro hisa.
Ni vurhongo byi nga ha phahi ta ha gwabana 
Ta mpukumpuku wa ku nyeka ka vamafela-sopo. 
Misava hinkwayo yi vila hi rixungexunge ro dumelana 
Lamo hlaya matiko ma pumba Osama vuloyi, 
Kambe yena a ku nikiniki: "Ku fa no bola."

Amerika a xungeta ku rhumela miseve ya ndzilo a lo tshama. 
A tiyimisele ku koka "Star War" ni swin'wana swiketse 
Leswaku swi ya ba swi levela Kabul.
Nghilandhi na yena a hoxa ra yena ra vusiwana; 
Ro ya hlengela ntsindza wa swimhungu.
Ntariyani na yena a ku i ra mina rero,
Loko Jarimani a tshembisa ku pfuna Amerika hi switlhatlhe
Leswaku loko ti ya culungana epuweni,
Timomo ta kona ti hlangana na mimpfi ya le timuthweni.

Eku sunguleni matiko a ma khomane tanihi vuriyana.
Mo tala ma tata marito ya ntshivelelo;
Ntshivelelo wo phimpha Afghanistan hi switlhavatlhavani. 
Pakistan a gandza hi ku veka mavuthu ya yena 
Ephangwini ra ndzilakana wa yena na Afghanistan.
A kandzela hi ku ba xileriso xa m'jijiji
Leswaku Osama a nekenekisiwela e-Amerika.
Handle ka swona, ku ta pfurha mbvurumbvuru wa misava 
Loko "Nagasaki" na "Hiroshima" va tswariwa ra vumbirhi.

Matiko hinkwawo ma ku kihla-kihlaa, hi vufafadi;
Rin'wana ni rin'wana ri humesa xifuva xa rona.
Austria na Israel va ku: "Tihlo hi tihlo!"
Denmark na Finland va ku: "Byi kwihi vumbhoni bya mpumbo?" 
Afrika-Dzonga na Sweden va ku:
"Vandlhandlhama a va kumi hakelo."
Kuwait na India va ku: "Nyimpi a yi ololoxi xiphiqo." 
Brazil na Nederland va ku: "Amerika a tiehleketi kahle." 
Nigeria na Pakistan va ku: "Masiku ya Osama ya hlayiwile." 
Kasi Holland a tlhela a ku: "America a nge fumi misava hinkwayo."

Bush a ku: "Kwihi?"
Hi fok-fok ni ndlhi, mfumo wa Taliban 
A wu ngengemisi Osam Bin Laden,
Wu n'wi byisela e-Washington. 
Leswo wa hanya kumbe a nga hanyi, 
A swi ndzi tirheli mina."
Kasi loko a ri yena Ari Fleisher;
Yena muvulavuleri wa yindlu leyikulu e-Washington, 
A hlambanya leswaku nkarhi wa mawetanisi wu hundzile.

Hiloko vafundhisi va Afghanistan va rhumela "Ulema," 
Ha yona va kombela xikhulu xa Taliban 
Ku tekela ehlokweni xileriso xa mu-Amerika,
Kambe Bush a ku: "Sweswo' swintsongo; 
Minhlangano hinkwayo ya vandlhandlhama 
Yi fanele ku pulukanyiwa hi Taliban,"
Mati hi thelo leri a ma halakela eka Al-Qaeda; 
Wu nga wona mativula ya Osama Bin Laden, 
Handle ka sweswo Afghanistan hinkwayo yi ta vila.

Mullah Mohammed Omar a ku menoo! 
Loko yi ri Afghanistan hi ta yi lwela
Nhlangano wa UN na wona wu nghenelela;
Kofi Annan a boxa leswaku vumunhu byi vumba vun'we 
Byo Iwa ni xikonyololo xa vandlhandlhama,
Kambe va vukosi bya Kabul va ku: "Ninyana-Majawana, 
A swi kona swo fa 'ngi hi tihavi ta tinyimpfu," 
Kasi loko a ri Osama Bin Laden hi byakwe,
U lo hlambanya a ku: "Rifu ra antswa ku tlula vulolo ni nchavo."

Lavo tala e-Afghanistan va hatle va kuma masema ya nhlaselo, 
Ngopfungopfu vampheheleni ni lavo dya swo kontswa; 
Vona va lo gotsa maguja ni madzedze ya vona,
Va pana sikisi ra ha vona;
Va hambana na ku fela zava;
Va ba m'duba va rhangise vavasati ni vana. 
Hi nkarhi walowo vavasati a va khome xo tika; 
Xo hlangula mihloti ni xo hlangula vana va vona,
Va ri karhi va ba tshineta - va lwela no lwisa ku fika ePakistan.

Yi lo na Sonto ya 7th October 2001.
Amerika na Nghilandi va ku: “Se hi kona.”
Xibakabaka hinkwaxo xa Afghanistan xi bitukanya,
Xi butukanyiswa hi pongo ni musi wa swihirihiri.
Xihangu xa ndzilo xi hlasela Kabul
Hi nkandzakanyo xi nghenela Jalalabad, Kandahar na Herat.
Misava hinkwayo ya ma-Muslem yi ku tsekutseku!
Yi sola mabihani-Amerika ni switlamu swa yena.
Vumunhu byi ku tlevelele, phela dyinyimpi dya vunharhu dyi le ndleleni.

Exigodlhweni xa Mungoma


Loko u lava ku vona "Supermarket" ya mifututu, 
Yana exigodlhweni xa mungoma,
Hi xona makuvekuve wa malakarhi 'ngi i xisaka xa nghondzo, 
Hi le xivuyeni xa mikhusu ya timintsu ni madzovo, 
Hi le kaya ka mindzovekelo yo hudisa no hlambisa timbilu, 
Ku nwa yona u bohiwa ku nwa ni tshaku ra xitsori,
Hi kona ku tshuriwaka mavito ya tinhlolo; 
Tihakata, tinguluve, tithwalima ku hlaya i ku xurha. 
Hi kona xivindzini xa marhambu ni machovo,
Marhambu ya magelevendze ya tinkawu ni timfenhe, 
Madzovo ni machovo ya tinsimba ni ya swintlen'wana,
Leyi hi yona feme ya titshevele ni tinhunguvana.

Xigodlho lexi i yunivhesiti ya swigulana,
Ngopfungopfu leswi nga ni swilondza ebyongweni; 
Swona swi khiniwe milenge 'ngi i timbhongolo,
Swin'wana swi tele ku khendla no kamba 
Leswi swi hlayile swi tlhela swi tivana xihomu.
Swin'wana swi tele ku ta xungatiwa
Hikuva laha swi pfaka kona swi suke hi ya mavivi.
Leswo vabya swinsivana swona
Swi tshame hi swigava swa swona,
Swona swi vonaka hi tixoxomu ta marhimila,
Kasi swin'wana swi swivile swikandza
Wongi swi lo ntluntla, empfundzeni wa mondzo swi lo mbyinyaa!

Ta vuya eyunivhesiti leyi;
A ri kona ra mahala siku,
I vuwalawala byo ya ehansi ni le henhla,
Lava nga hora misisi vona,
Va yimele siku ro teka nyongwa.
Lava nga hlangana na mihlolo;
Vona va tele ku ta kombela tinhlolo;
Leti nga celela tinhloko ta varhandziwa va vona,
Kasi lava vabyelaka ku fa,
Vona va kwavame hi swivindzi
Wonge va dlawela ku phahula swimanga swa vanhu. 
Loko to zela ti ntenyeka ta yiwayiwani,
Ri ta biwa ri ko ri ku cacaa!
Xigodlho hinkwaxo pongoo, hi tifengwana.
Tifengwana ta nkatsano wa marito ya mambvarambvara, 
Ni wa ku rhudana mindzhumba ya mavito.
Hi nkarhi wolowo mungoma u khohlola hi xifuva,
A kandzela hi maentshi-entshi ya ximbuti. 
Mathwasana wona ma ri karhi ma ba matshangu,
Xigodlho hinkwaxo xi hlove hi ridzukidzuki; 
Ridzukidzuki ro Iwela ku pandza misava hi swikunwani,
Swikunwani swa rimbewu ra njhovo ni ra nghagula; 
Xikongomelo xi ri xa ku lwela ku vhumba timhaka ta rivala.

Exikarhi ka dada muchayeriwa hi nceka mbhoo!
No dzinginiki ntoo!
Wa ha hlota moya wa mikwembu,
U nave ni milenge a nga se bukula, 
Loko se a ta endzela hi mikwembu,
Miri wa yena nteku-nteku, tanihi mimpfi-ndlopfu 
A ri karhi a lilingisiwa murhu wa tinhlolo to swekeleriwa.
A khomisiwe ni njhele yo n'wi komba nyongwa,
Hambi ku ri ku khoma masema emoyeni 
Tanihi mbyana leyi hlongolaka xipene. 
Loko nkarhi wa nthwaso wu ku ihii!
U vhuma no cina ta mikwembu yo gawela.